Glaucoom

Glaucoom, ook wel ‘groene staar’ genoemd, is een aandoening waarbij over het algemeen de oogdruk verhoogd is (boven de 21 mmHg). Deze verhoogde oogdruk leidt tot beschadiging van de oogzenuw waardoor het blikveld steeds kleiner wordt. Er is ook een vorm waarbij de oogdruk normaal is (onder de 21 mmHg), maar waarbij de oogzenuw toch beschadigd raakt, het ‘normale druk glaucoom’. Deze 2 vormen (het 'primair open kamerhoek glaucoom' en het 'normale druk glaucoom') verlopen over het algemeen langzaam. Het ‘acute glaucoom’ is een andere vorm die wel acuut verloopt en waarbij mensen vaak klachten hebben zoals een pijnlijk oog, minder zien, misselijkheid, overgeven en hoofdpijn. Deze acute vorm dient zo snel mogelijk behandeld te worden. Vooral oudere mensen en mensen met een hoge plussterkte lopen risico op deze acute vorm van glaucoom.

Beloop

Glaucoom is over het algemeen een sluipende ziekte. Vaak krijgen patiënten pas klachten als een aanzienlijk deel van het blikveld onherstelbaar is beschadigd. Meestal treedt glaucoom pas op na het 40ste levensjaar (bij 1 op de 100 mensen, ofwel 1%)2. Familieleden van glaucoompatiënten lopen een verhoogd risico op glaucoom. Glaucoom kan uiteindelijk leiden tot onherstelbare blindheid en het is daarom belangrijk om glaucoom in een vroeg stadium op te sporen. Bij symptomen van het acute glaucoom (zie onder andere het kopje ‘Alarmsymptomen’ verderop) adviseren wij u om direct contact met uw huisarts op te nemen. 

De Oogcheck

Bij De Oogcheck wordt onder andere uw oogdruk gecontroleerd. Daarnaast wordt ook uw oogzenuw beoordeeld op kenmerken van glaucoom (het 'primaire open kamerhoek glaucoom' en het 'normale druk glaucoom'). Om het risico op glaucoom zo goed mogelijk in te kunnen schatten wordt er ook een vragenlijst bij u afgenomen. Omdat glaucoom een ziekte is die zich vaak pas op oudere leeftijd openbaart, kan het zijn dat tekenen van glaucoom zich pas later manifesteren. Het valt dus te overwegen om uw ogen regelmatig te laten controleren, bijvoorbeeld elke 2-4 jaar.

Oogdruk

Grof gezegd is een oogdruk onder de 21 mmHg normaal en daarboven te hoog. De oogdruk ontstaat door een evenwicht tussen de aanmaak en de afvoer van kamerwater. Dit kamerwater zorgt voor voeding van het hoornvlies en de lens en is erg belangrijk voor de gezondheid van het oog. 

Soorten glaucoom

Zoals hierboven reeds besproken zijn er een aantal vormen van glaucoom:

  • Primair open kamerhoek glaucoom

    Deze vorm komt voor bij ongeveer 1 op de 100 mensen boven de leeftijd van 40 jaar2. De oogdruk is hierbij hoger dan 21 mmHg. Vaak worden mensen met deze vorm van glaucoom ontdekt doordat de oogdruk (bij de opticien gemeten) te hoog blijkt te zijn. Deze vorm geeft over het algemeen een langzame uitval van het (perifere) blikveld. Niet altijd zal een oogdruk van boven de 21 mmHg leiden tot glaucoom. Er is namelijk ook een groep mensen met ‘oculaire hypertensie’. Zij hebben een verhoogde oogdruk, echter dit zal niet leiden tot glaucoom en deze groep mensen hoeft dan ook niet behandeld te worden. De scheidslijn tussen het 'primaire open kamerhoek glaucoom' en 'oculaire hypertensie' is soms echter dun. Frequente controles in de loop van de tijd geven vaak duidelijkheid.

  • Normale druk glaucoom: Bij deze vorm is de oogdruk normaal, dat wil zeggen, onder de 21 mmHg. Er ontstaat hierbij echter wel schade aan de oogzenuw en daarom is het belangrijk om deze groep mensen vroegtijdig op te sporen. 
  • Acuut glaucoom: Bij acuut glaucoom is de oogdruk vaak fors verhoogd, soms wel rond de 60 mmHg. Deze vorm geeft over het algemeen klachten als pijn, wazig zien, overgeven en misselijkheid. Het is belangrijk dat deze vorm snel wordt behandeld. Acuut glaucoom komt voor bij ongeveer 1 op de 1.000 mensen boven de leeftijd van 40 jaar2.
  • Aangeboren glaucoom: Glaucoom kan ook aangeboren zijn of zich op de kinderleeftijd voordoen. Deze vorm van glaucoom komt voor bij ongeveer 1 op de 10.000 mensen2.
  • Secundair glaucoom: Glaucoom kan ook ontstaan als gevolg van een ander oogprobleem. Voorbeelden hiervan zijn diabetes mellitus (suikerziekte), bloedvatafsluitingen in het oog (trombose) en bij oogontstekingen (uveitis).  

Oorzaken

De oogdruk speelt een belangrijke rol in het ontstaan van glaucoom, er is echter nog veel onduidelijk rondom het ontstaan van glaucoom. Naast de oogdruk speelt ook familie een belangrijke rol. Familieleden van glaucoompatiënten (met name 1e graads familileden) lopen namelijk een verhoogd risico op het ontstaan van glaucoom. Naast de oogdruk spelen ook uw achtergrond en voorgeschiedenis (bijvoorbeeld het hebben van migraine of het fenomeen van Raynaud) een rol2

Risicogroepen

In principe kan iedereen glaucoom krijgen. Risicogroepen voor het acute glaucoom zijn ouderen (met name boven de 60 jaar) en mensen met hoge verziendheid (hoge plussterkte van de bril/contactlenzen). Risicofactoren voor het open kamerhoek glaucoom zijn onder andere een hogere leeftijd, een verhoogde oogdruk, glaucoom in de familie, hoge bijziendheid (hoge minsterkte van de bril/contactlenzen), een dun hoornvlies, bepaalde medicijnen en een (doorgemaakt) oogongeval2

Alarmsymptomen

Wij adviseren u om direct contact met uw huisarts op te nemen bij klachten als een pijnlijk rood oog, hoofdpijn, misselijkheid en overgeven. Met name als u boven de 60 jaar bent en een hoge plussterkte heeft loopt u risico op een aanval van acuut glaucoom. De andere 2 vormen van glaucoom verlopen over het algemeen heel langzaam en geven (meestal) een langzame uitval van het blikveld. Als u opmerkt dat uw blikveld verkleind lijkt, is het verstandig om ook op korte termijn contact met uw huisarts op te nemen. Daarnaast kunt u ook terecht bij De Oogcheck. Bij aanwijzingen voor glaucoom zullen wij (snel) passende maatregelen nemen. 

Onderzoek

Om de diagnose glaucoom te stellen zijn vaak meerdere onderzoeken nodig. Hieronder vindt u een overzicht van de verschillende onderzoeken die verricht kunnen worden:

  • Oogdrukmeting: Tijdens het onderzoek wordt in ieder geval de oogdruk gemeten. Hiervoor zijn verschillende methodes beschikbaar, bijvoorbeeld met een luchtpufje of met een apparaat wat het hoornvlies lichtjes aanraakt (applanatietonometrie). Bij deze laatste meting krijgt u eerst een verdovende oogdruppel toegediend.
  • Pachymetrie: Dit onderzoekt meet de dikte van het hoornvlies. Een dun hoornvlies is een risicofactor voor het ontwikkelen van het primaire open kamerhoek glaucoom.
  • OCT scan / HRT / GDx: Met deze onderzoeken wordt er een foto/scan van de oogzenuw en/of omliggende structuren gemaakt. Deze gegevens worden vervolgens door de computer verwerkt. Deze onderzoeken zijn vaak een goede en makkelijke manier om mensen met glaucoom op te sporen.
  • Gezichtsveldonderzoek: Met behulp van een gezichtsveldonderzoek wordt gekeken of het blikveld normaal is of dat het afwijkingen toont die passen bij glaucoom (of andere aandoeningen).
  • Funduscopie: Bij dit onderzoek kijkt de oogarts naar de oogzenuw. Bij glaucoom wordt de rand, waar de belangrijke cellen zich bevinden, steeds dunner (zie de 2e foto van boven). Dit zorgt voor de uitval van het blikveld. De oogarts kan met dit onderzoek bekijken of er aanwijzingen zijn voor glaucoom. Er kunnen dan ook foto’s worden gemaakt van de oogzenuw, waardoor het mogelijk wordt om veranderingen in de tijd op te sporen (netvliesfoto).

Behandeling

De behandeling van alle vormen van glaucoom is gericht op het verlagen van de oogdruk:

  • Bij het primaire open kamerhoek glaucoom is de 1e stap vrijwel altijd het starten van oogdruppels. Er zijn een aantal groepen oogdrukverlagende druppels, bijvoorbeeld bètablokkers en prostaglandine-analogen. Gemiddeld verlagen deze middelen de oogdruk met zo’n 20-30%2. Mocht de oogdruk onvoldoende dalen, of heeft u (te) veel last van bepaalde bijwerkingen dan kan er soms ook een laserbehandeling worden toegepast. Een ander alternatief is een operatie om de oogdruk te verlagen. Voor zowel de laserbehandelingen als de operatie geldt dat er meerdere varianten mogelijk zijn. Uw oogarts kan u hierin adviseren.
  • Bij het acute glaucoom wordt naast het starten van oogdruppels ook vaak direct gestart met tabletten om de oogdruk snel op een acceptabel niveau te krijgen. Er wordt ook vaak direct een laserbehandeling verricht waarbij er een opening in de iris wordt gemaakt. Dit kan voor een snel herstel van de oogdruk zorgen. Vaak wordt ook het andere oog behandeld met een zelfde laserbehandeling om zo de kans op een acuut glaucoom aanval in dat oog te voorkomen/verkleinen. Soms is het nodig om op korte termijn de lens te verwijderen, door middel van een staaroperatie, om op die manier meer ruimte te creëren in het oog. Hierdoor kan dan vaak het oogvocht weer door de normale manier worden afgevoerd. 

Patiëntenverenigingen

  • De Oogvereniging: De oogvereniging is er voor iedereen met een visuele beperking. Voor meer informatie kunt u terecht op hun website (www.oogvereniging.nl) of bellen met 030-299 2878.
  • De Glaucoomvereniging: zie www.glaucoomvereniging.nl 

Referenties

2) Jack J. Kanski. Clinical Ophthalmology. A systemic approach. Sixth edition.


Mocht u naar aanleiding van deze informatie nog vragen hebben dan kunt u contact met ons opnemen via info@deoogcheck.nl. Bij 1 van de alarmsymptomen adviseren wij u om op korte termijn contact op te nemen met uw huisarts.

Deze folder is onderdeel van Oogzorg Nederland B.V. Aan deze folder kunnen geen rechten worden ontleend. 

Normaal

Normale rand van de oogzenuw

Glaucoom

Maecenas purus enim nullam.
In het witte kader toont de oogzenuw een verdunning

Oogdrukmeting

Door middel van een 'luchtpufje'

Oogdrukmeting

Applanatietonometrie

De Oogvereniging

Voor iedereen met een visuele beperking, oogaandoening of doofblindheid